ਕਣਕ-ਝੋਨੇ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਖੁੰਬਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਕਿਉਂ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ ਨਵਾਂ ਰਾਹ | Organic Mushroom Farm India & Global

ਕਣਕ-ਝੋਨੇ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਖੁੰਬਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਕਿਉਂ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ ਨਵਾਂ ਰਾਹ

ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — 20 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਝੋਨਾ-ਕਣਕ ਬੀਜਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਜਦੋਂ ਖੁੰਬਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ 10 ਤੋਂ 25 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਆਮਦਨ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ — ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫਸਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਬਣਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU), ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਆਫ ਮਸ਼ਰੂਮ ਰਿਸਰਚ, ਸੋਲਨ ਤੋਂ ਲਈ ਟਰੇਨਿੰਗ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਣਕ-ਝੋਨੇ ਦੇ ਚੱਕਰ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਲਗਾਤਾਰ ਥੱਲੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਵੀਂ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਿਸਟ ਵਿੱਚ ਖੁੰਬਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਵੱਡੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਅਤੇ ਮੁਨਾਫਾ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖੁੰਬਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਲੈਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਲੇਖ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਖੁੰਬਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਇੰਨਾ ਢੁਕਵਾਂ ਕਿਉਂ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਖੁੰਬ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਵਜ੍ਹਾ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਰਗੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰ-ਜਨਵਰੀ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ 0 ਤੋਂ 8 ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਥੱਲੇ ਚਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਬਟਨ ਮਸ਼ਰੂਮ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਢੁਕਵਾਂ ਮੌਸਮ ਹੈ — ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੀਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਤੋਂ ਵੀ। ਦੂਜੀ, PAU ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਮਾਈਕ੍ਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਖੁੰਬਾਂ 'ਤੇ ਖੋਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਕੋਲ ਟਰੇਂਡ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਸਰਟੀਫਾਈਡ ਸਪਾਨ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਆਸਪਾਸ।

PAU ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੌਸਮ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ — ਸਰਦੀਆਂ ਲਈ ਬਟਨ, ਢੀਂਗਰੀ (ਓਏਸਟਰ) ਅਤੇ ਸ਼ਿਟਾਕੇ, ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਲਈ ਪਰਾਲੀ ਵਾਲੀ ਖੁੰਬ ਅਤੇ ਦੁੱਧੀਆ ਖੁੰਬ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਵੀ ਹੈ — ਓਏਸਟਰ ਮਸ਼ਰੂਮ ਦੀ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਪੈਂਟ ਸਬਸਟਰੇਟ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਇੱਕ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਦੋ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਟਰੇਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਖੁੰਬਾਂ ਉਗਾਉਣਾ ਕੋਈ ਔਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ, ਬੱਸ ਬੀਜ ਪਾਓ ਤੇ ਖੁੰਬ ਤਿਆਰ। ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਬਿਨਾਂ ਸਹੀ ਸਮਝ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਫਸਲ ਖਰਾਬ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਟਰੇਨਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

  • ਖਾਦ (ਕੰਪੋਸਟ) ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੇਸਿੰਗ ਮਟੀਰੀਅਲ ਦੀ ਤਿਆਰੀ
  • ਸਪਾਨ (ਖੁੰਬ ਦਾ ਬੀਜ) ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸਹੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ
  • ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਨਮੀ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ AC ਯੂਨਿਟ ਵਿੱਚ ਬਟਨ ਮਸ਼ਰੂਮ ਲਈ
  • ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕੇ
  • ਤੁੜਾਈ, ਪੈਕਿੰਗ, ਸੁਕਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ
  • ਮੰਡੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੁਦ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਨਾ ਖਾਧਾ ਜਾਵੇ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖੁੰਬਾਂ ਦੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਕਿੱਥੋਂ ਲਈਏ

1. ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU), ਲੁਧਿਆਣਾ

ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੁੰਬਾਂ ਦੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਲਈ PAU ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸੰਸਥਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਲਾਂਟ ਪੈਥੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ 10 ਤੋਂ 15 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਕੋਰਸ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਾਦ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤੁੜਾਈ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਖੁੰਬਾਂ ਦਾ ਕੋਰਸ, ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਖੁੰਬਾਂ ਦਾ ਕੋਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ PAU ਇੱਥੇ ਖੁੰਬ ਦਾ ਬੀਜ ਸਿਰਫ 80 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿੱਲੋ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਬੈਗ 50 ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਸਕਣ।

2. ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ (KVK)

ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪਟਿਆਲਾ, ਬਰਨਾਲਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ KVK ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਟਰੇਨਿੰਗ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। KVK ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੂੰ ਲਗਭਗ PAU ਦਾ ਹੀ ਵਿਸਥਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਟਰੇਨਿੰਗ ਸੈਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

3. ICAR-ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਆਫ ਮਸ਼ਰੂਮ ਰਿਸਰਚ, ਸੋਲਨ

ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਸੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੁੰਬ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਐਡਵਾਂਸ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਇੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਪਾਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਸਿੱਖਣ ਲਈ।

ਸਰਕਾਰੀ ਮਦਦ ਅਤੇ ਸਬਸਿਡੀ

ਖੁੰਬਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ MIDH (ਬਾਗਬਾਨੀ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ) ਤਹਿਤ ਸਬਸਿਡੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੋ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਹੀ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਬਸਿਡੀ ਦੀ ਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਤਾਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਖੁੰਬਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫਾ ਕਿੰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ?

ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਵੀ 3-4 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਲਾਗਤ ਵਾਪਸ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਤਜਰਬਾ ਵੱਧਦਾ ਹੈ, ਕਿਸਾਨ ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾ ਕੇ ਮੁਨਾਫਾ ਹੋਰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ:

  • ਸੁੱਕੀਆਂ ਖੁੰਬਾਂ ਅਤੇ ਅਚਾਰ ਵਰਗੇ ਵੈਲਿਊ-ਐਡਿਡ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਬਣਾ ਕੇ
  • ਖੁਦ ਦਾ ਸਪਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਦੂਜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ
  • ਲੁਧਿਆਣਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਟਲਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾ ਕੇ
  • ਸਪੈਂਟ ਸਬਸਟਰੇਟ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਚਾਰੇ ਵਜੋਂ ਵੇਚ ਕੇ, ਯਾਨੀ ਦੋਹਰੀ ਕਮਾਈ

ਨਵੇਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਲਾਹ

  • ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਢੀਂਗਰੀ (ਓਏਸਟਰ) ਖੁੰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਾਗਤ ਘੱਟ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣਾ ਆਸਾਨ ਹੈ
  • ਸਪਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ PAU ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਰਟੀਫਾਈਡ ਸੋਰਸ ਤੋਂ ਹੀ ਖਰੀਦੋ
  • ਪੂਰੀ ਪੂੰਜੀ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਨਾ ਲਗਾਓ, ਪਹਿਲਾਂ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਟਰਾਇਲ ਲਓ
  • ਸਫਾਈ ਦਾ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਵੀ ਫੰਗਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਫਸਲ ਖਰਾਬ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ
  • ਟਰੇਨਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਕਿਸੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਖੁੰਬ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਵਿਜ਼ਿਟ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ

ਕੀ ਬਿਨਾਂ ਟਰੇਨਿੰਗ ਦੇ ਖੁੰਬਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਸ਼ੁਰੂ ਤਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਿਨਾਂ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਫਸਲ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਟਰੇਨਿੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗਲਤੀਆਂ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਚਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਖੁੰਬਾਂ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਜਗ੍ਹਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?

ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕਮਰਾ ਜਾਂ ਸ਼ੈੱਡ ਵੀ ਕਾਫੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।

ਖੁੰਬਾਂ ਕਿੱਥੇ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?

ਸਥਾਨਕ ਸਬਜ਼ੀ ਮੰਡੀ, ਸੁਪਰਮਾਰਕੀਟ, ਹੋਟਲ-ਢਾਬਿਆਂ ਅਤੇ ਹੁਣ ਆਨਲਾਈਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਟਰੇਨਿੰਗ ਲਈ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?

ਸਰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁੰਬਾਂ (ਬਟਨ, ਢੀਂਗਰੀ, ਸ਼ਿਟਾਕੇ) ਲਈ ਸਤੰਬਰ ਦਾ ਕੋਰਸ, ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁੰਬਾਂ (ਪਰਾਲੀ, ਦੁੱਧੀਆ) ਲਈ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦਾ ਕੋਰਸ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ。

ਆਖਰੀ ਗੱਲ

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੁਣ ਇੱਕ ਮੋੜ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੰਕਟ, ਕਣਕ-ਝੋਨੇ ਦੀ ਘਟਦੀ ਮੁਨਾਫੇ ਦੀ ਦਰ, ਅਤੇ ਪਰਾਲੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ — ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੁੰਬਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਬਦਲ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰੀ ਹੈ ਜੋ ਘੱਟ ਜ਼ਮੀਨ, ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਆਮਦਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਇਹੀ ਹੈ — ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ KVK ਜਾਂ PAU ਲੁਧਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਹੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਫਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।

ਨੋਟ: ਟਰੇਨਿੰਗ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ, ਫੀਸ ਅਤੇ ਸਬਸਿਡੀ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਬੰਧਤ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖੋ।

Chat on WhatsApp